İçeriğe atla

İçkerya Çeçen Cumhuriyeti

Çeçenistan, Çeçenya
Nóxçiyn Paçẋalq Noxçiyçö/Içkeria
Нóхчийн Пачхьалкх Нохчийчоь
Чеченская Республика Ичкерия
İçkerya Çeçen Cumhuriyeti
1991-2000/2007
Çeçenistan, Çeçenya bayrağı
Çeçen İçkerya Cumhuriyeti bayrağı
Millî marş
Joƶalla ya marşo
Ölüm ya da Özgürlük
Çeçen İçkerya Cumhuriyeti'nin Kafkasya'daki konumu
Çeçen İçkerya Cumhuriyeti'nin Kafkasya'daki konumu
BaşkentGrozni (Ƶovxar-Ġala 1996-2000)
Yaygın dil(ler)Çeçence · Rusça[1]
HükûmetCumhuriyet (1991-1998, 2007-günümüze)
İslam cumhuriyeti (1998-2007)
Cumhurbaşkanı 
• 1991-1996 (ilk)
Cevher Dudayev  (ölü)
• 1996-1997
Zelimhan Yandarbiyev  (ölü)
• 1997-2005
Aslan Mashadov  (ölü)
• 2005-2006
Abdülhalim Sadulayev
• 2006-2007 (son)
Dokka Umarov
Yasama organıÇeçen Cumhuriyeti Parlamentosu
Tarihçe 
• Kuruluşu
1991
• Kuruluş
1991
1994-1996
26 Ağustos 2000
• Dağılışı
2000/2007
Yüzölçümü
• Toplam
15.300 km2
Nüfus
• Sayılan
1.103.686
Para birimiRus rublesi
Çeçen naharı (planlanmış)
Öncüller
Ardıllar
Çeçen-İnguşya Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Çeçenistan
Kafkasya Emirliği
Günümüzdeki durumu Rusya

İçkerya Çeçen Cumhuriyeti, yahut farklı kullanım tarzlarıyla Çeçen İçkerya Cumhuriyeti, Çeçen Cumhuriyeti İçkerya (ÇeçenceNóxçiyn Paçẋalq Noxçiyçö, Kiril: Нохчийн Пачхьалкх Нохчийчоь; RusçaЧеченская Республика Ичкерия), Kuzey Kafkasya'da 1991-2000 yılları arasında varlığını sürdürmüş tanınmamış (veya sınırlı şekilde tanınmış) bir devlettir.

30 Kasım 1991'de eski Çeçen-İnguşetya Yüksek Sovyeti kendini fesh etme yönünde karar aldı ve Çeçen-İnguşya Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti feshedildi.[2] Bunun sonucunda Çeçen-İnguş ÖSSC ikiye ayrıldı: İnguşetya Cumhuriyeti ve Çeçen Cumhuriyeti. Çeçen Cumhuriyeti bağımsızlık arayan İçkerya Çeçen Cumhuriyeti'ni ilan etti.

1994-96 yılları arasında Ruslara karşı gerçekleşen Birinci Çeçen Savaşı, Çeçen güçlerinin zaferiyle sonuçlandı.[3] Çeçen hükûmeti 1996'da yapılan antlaşma ile Rusya'dan fiilen bağımsızlığını kazandıktan sonra düzeni sağlayamadı.[4] Kasım 1997'de Çeçenistan İslam Cumhuriyeti ilan edildi.[5][6] Ağustos 1999'da İkinci Çeçen Savaşı başladı ve Mayıs 2000'de sona erdi. Savaş Rusların zaferi ile sonuçlandı ve Çeçenistan tekrar Rusya'ya bağlandı. Çeçen direnişçiler, savaştan sonra saldırılara devam etti.[7]

Askeriye

Rus ordusunun bir kısmı, uçak ve hava savunma sistemi de dahil olmak üzere neredeyse tüm silahları Çeçenistan'a kaldı.[8]

Kaynakça

  1. ^ "Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Anayasası". 21 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2015. 
  2. ^ "Çeçenistan Kronolojisi". 18 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ "Still growling". 9 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2021. 
  4. ^ ""Chechen president cracks down on crime"". 10 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ ""Chechnya's chop-chop justice"". 9 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2021. 
  6. ^ ""Chechnya proclaimed Islamic republic"". 9 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "Chechnya profile - Timeline". 5 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "^ "Lutz, Raymond R. (April 1997). "Russian Strategy In Chechnya: a Case Study in Failure""". 27 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Aslan Mashadov</span> Çeçen lider

Aslan Aliyeviç Mashadov, Çeçen İçkerya Cumhuriyeti 3. cumhurbaşkanı ve Çeçenistan Bağımsızlık Mücadelesi'nin lideriydi.

<span class="mw-page-title-main">Cevher Dudayev</span> Çeçen asker ve siyasetçi

Cevher Musayeviç Dudayev, Sovyet Hava Kuvvetleri generali olmuş Çeçen lider. 1991'den 1996'daki ölümüne kadar Kuzey Kafkasya'da ayrılıkçı bir bölge olan Çeçen İçkerya Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanlığını yapmıştı.

<span class="mw-page-title-main">Şamil Basayev</span> Çeçen komutan

Şamil Salmanoviç Basayev, Çeçen direniş lideri ve Çeçen İçkerya Cumhuriyeti silahlı kuvvetleri komutanı.

<span class="mw-page-title-main">Grozni</span> Rusyaya bağlı Çeçenistanın başkenti

Grozni Rusya'nın Çeçen Cumhuriyeti'nin başkentidir. Şehir Sunja Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Şehrin ismi Rus çarı Korkunç İvan'a ithafen Grozni olarak seçilmiştir. Eski isimleri ise Süncekale ve Cevherkale'dir. Yüzölçümü 324,16 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarıyla 271.573'tür. 2010 nüfus sayımına göre, nüfusu 271.573 olan nüfusu, 2002 nüfus sayımına göre 210.720 olan nüfusuna kıyasla artmış olsa da, 1989 nüfus sayımına göre 399.688 olan nüfusun sadece üçte ikisi kaydedilmiştir. 1870'e kadar Rusça: Groznaya olarak bilinirdi.

<span class="mw-page-title-main">Çeçenistan</span> Rusya Federasyonunda idari bir bölge

Çeçenistan, resmî adıyla Çeçen Cumhuriyeti, yaygın olarak bilinen şekliyle Çeçenya, Rusya Federasyonu'nun federal bölgelerinden (cumhuriyet) birisidir.

Çeçenler, Kafkasya’nın kuzeydoğu kesiminde, Sunja ve Argun ırmakları civarında yaşayan yerli Kafkasya halkı. Kendilerini Nohçi olarak adlandırırlar. Bu ad, Çeçenlerin Nohçmekhahoi adlı kabilesinden ve bu kabilenin topraklarından gelir.

Rusya Federasyonu, 85 federe yapıya, birliğe dahil birime, bölünmüştür. Bu yapılanmanın 22 tanesi cumhuriyetlerden oluşur. Cumhuriyetlerde, toplumun çoğunluğunu etnik kökeni Rus olmayan halk oluşturur, fiziki sınırlar bu şekilde belirlenmiştir. Bir cumhuriyette yerel halkın etnik kökeni cumhuriyete isim veren milliyet olarak bilinir. On yıllarca süren Rusya içi göçler nedeniyle artık bu milliyet o cumhuriyetin nüfusunda çoğunluğu temsil etmeyebilir ama yine de o belirli etnik milliyetin cumhuriyeti olarak kabul görür.

<span class="mw-page-title-main">İnguşetya</span> Rusyaya bağlı federe cumhuriyet

İnguşetya, İnguşya ya da resmî adıyla İnguşetya Cumhuriyeti Kuzey Kafkasya’da, Rusya Federasyonu’na bağlı federe cumhuriyet. Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi’ne dâhil olan İnguşetya’nın güney sınırı; Rusya Federasyonu’nun Gürcistan sınırının parçasıdır. Doğusunda Rusya’nın özerk cumhuriyetlerinden Çeçenya; batısında ise yine aynı statüdeki cumhuriyetlerden Kuzey Osetya-Alanya bulunur.

Doku (Dokka) Umarov, 2006-2007 yılları arasında İçkerya Çeçen Cumhuriyeti başkanıydı. İçkerya Çeçen Cumhuriyeti'ni lağvederek yerine Kafkasya Emirliği'ni kurdu ve 2007'den 2014'e kadar Kafkasya Emirliği'nin emiri olarak görev yaptı.

<span class="mw-page-title-main">Kafkasya Emirliği</span>

Kafkasya Emirliği veya Kafkas Emirliği veya Kafkasya İslam Emirliği, İçkerya Çeçen Cumhuriyeti'nin ardılı kabul edilen, 31 Ekim 2007 tarihinde eski Çeçenistan lideri Dokka Umarov tarafından ilan edilen devlettir. Devlete bağlı askeri birlik Kafkasya Cephesi'dir. Kafkasya Emirliği'nin toprakları Çeçenistan, İnguşetya, Dağıstan, Karaçay-Çerkez, Kabardin-Balkar, Doğu Osetya (İriston) ve Stavropol eyaletidir.

<span class="mw-page-title-main">Birinci Çeçen Savaşı</span> Rusya Federasyonu ile Çeçen İçkerya Cumhuriyeti arasındaki, Aralık 1994ten Ağustos 1996ya kadar süren savaş

Birinci Çeçen Savaşı, diğer adıyla Çeçenistan Savaşı, Rusya Federasyonu ile Çeçen İçkerya Cumhuriyeti arasındaki, Aralık 1994'ten Ağustos 1996'ya kadar süren savaştır. 1994–1995 yıllarında, özellikle Grozni Muharebesi'nde zirveye ulaşan başlangıç harekâtından sonra Rus kuvvetleri, Çeçenistan'ın dağlık bölgelerinin kontrolünü ele geçirmeye çalıştı ancak daha üst konumda olduğu asker sayısı, silah gücü, yakın hava desteği gibi faktörlere rağmen, Çeçen gerilla savaşı ve düz arazilere yapılan baskınlar nedeniyle geri çekildi. Bunlar sonucunda oluşan Rus kuvvetlerindeki geniş çaplı demoralizasyon ve Rus kamuoyunun savaşa yönelik yaygın karşıtlığı, Boris Yeltsin hükûmetinin 1996'da Çeçenlerle ateşkes ilan etmesine ve bundan bir yıl sonra barış antlaşması imzalamasına neden oldu.

<span class="mw-page-title-main">İkinci Çeçen Savaşı</span> Rus-Çeçen Savaşı

İkinci Çeçen Savaşı, 29 Eylül 1999 tarihinde Rus ordusunun Çeçenistan'a girmesiyle başlayan ve Nisan 2009'a kadar süren savaş. Rusya'nın Çeçenistan'a girme nedeni, Çeçenistan'daki Mashadov hükûmetinin Uluslararası İslami Barış Tugayı adlı örgütün Dağıstan'ı işgal etmeye başlayıp burada Radikal İslamcı bir yönetim kurmasını engellemekte başarısız olmasıydı. Rusya Çeçenistan'ın ana hatlarına hava saldırısı düzenledikten sonra askeri kara operasyonlarına başladı. Rus ordusu teçhizat,sayı,askeri araç ve hava gücü bakımından çok daha üstündü,yaklaşık 1,5 yıl içinde Çeçen yerleşimleri Rusların eline geçti. Şehirlerdeki direnişçiler ve Yabancı Mücahitler dağlarda gerilla savaşı vermeye başladı. Çeçen savaşçılar ve Mücahitler Rus ordusuna vurkaç taktikleri ve pusular ile kayıp verdirmeye başladı. 2009 yılında Rusya savaşın bittiğini açıkladı. 2017 yılında da çatışmalar sona erdi ve silahlı Çeçenler ve Yabancı savaşçıların sayısı sıfırlandı.

1990'lar, 1 Ocak 1990 tarihinde başlayan ve 31 Aralık 1999 tarihinde biten Miladi takvimin on yılıdır.

<span class="mw-page-title-main">Zelimhan Yandarbiyev</span> Çeçenistan eski cumhurbaşkanı

Zelimhan Abdulmuslimoviç Yandarbiyev, 1996 ile 1997 yılları arasında ayrılıkçı İçkerya Çeçen Cumhuriyeti'nin ikinci cumhurbaşkanı olarak görev yapan bir yazar ve politikacıydı. 2004 yılında sürgünde olan Yandarbiyev'e Katar'da suikast düzenlendi.

<span class="mw-page-title-main">Çeçen-İnguş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti</span>

Çeçen-İnguş Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlı özerk sovyet cumhuriyeti. Başkenti Grozni idi.

<span class="mw-page-title-main">Kuzey Kafkasya'da çatışmalar</span>

Kuzey Kafkasya'da çatışmalar, Rusya'nın Kuzey Kafkasya bölgelerinde hükûmet güçleri ile İslamcı militanlar arasında gerçekleşen çatışmalardır. Çatışmalar, resmî olarak 16 Nisan 2009 tarihinde sona eren İkinci Çeçen Savaşı'nın devamıdır.

<span class="mw-page-title-main">Çeçen-Rus çatışması</span>

Çeçen-Rus çatışması, Rusya hükûmeti ile çeşitli Çeçen güçleri arasındaki çeşitli çatışmalardır. Çatışmaların geçmişi 1785 yılına kadar uzanmaktadır, ancak çatışmanın unsurları çok daha uzak zamanlara dayanmaktadır.

<span class="mw-page-title-main">Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri</span>

Çeçen Ulusal Ordusu veya Çeçen Silahlı Kuvvetleri, İçkerya Çeçen Cumhuriyeti'nin birleşik militarize oluşumlarıydı. İlk saldırıyı 12 Aralık 1994'te gerçekleştirdiler.

<span class="mw-page-title-main">Çeçenistan'daki Arap mücahitler</span>

Çeçenistan'daki Arap Mücahitler, Çeçenistan'a savaşmaya gelen Araplar tarafından oluşturulan İslamcı bir Mücahid oluşumu. Fethi el-Ürdüni tarafından oluşturulan mücahit taburu, Birinci ve İkinci Çeçen Savaşında önemli rol oynadı.

Grozni Muharebesi veya Çeçenlerin verdiği adla Cihad Operasyonu 6 Ağustos'ta Çeçen İçkerya Cumhuriyeti'ne bağlı savaşçıların Rus işgali altında olan, Çeçenistan'ın başkenti Grozni diğer adıyla Caharkale'ye başlattığı saldırı sonrası 2 hafta içinde kendilerinden çok daha güçlü olan Rus Ordusu'nu mağlup edip Grozni'yi yeniden ele geçirmesiyle sonuçlanan muharebe. Çeçen zaferi sonrası Hasavyurt Anlaşması imzalandı, Rusya'nın Çeçenistan'dan çekilmesi bu mağlubiyet sonrası yapılan anlaşmalarla kararlaştırıldı.