İçeriğe atla

Çubuk Bey

Çubuk Bey, Selçuklu komutanı ve Çubukoğulları Beyliği’nin kurucusudur.

Türkmen kökenli olan Çubuk Beyin hayatının ilk yılları hakkında bilgi bulunmamaktadır.[1] Kayıtlarda Artuk Bey’in hizmetinde görülmeye başlaması nedeniyle, 1071 yılı sonrasında Artuk Bey önderliğinde Kızılırmak'ın ilerisine geçerek akınlarda bulunan beyler arasında yer aldığı düşünülmektedir.[2]

1083’de Artuk Bey'in Sultan Melikşah'ın huzuruna gitmesi sonrasında, Musul Emiri Şerefüddindevle Müslim'in Harran'ı kuşatması esnasında Harranlılar yardıma gelmesi halinde şehri teslim edecekleri haberi yollaması üzerine harekete geçmiş ancak Cülap Suyu yakınlarında Müslim tarafından yenilgiye uğratılınca geri çekilmek zorunda kalmıştır.[3] 1084 yılında Artuk Beyle birlikte Amid kuşatmasına katıldı. Musul Emiri Şerefüddindevle Müslim himayesindeki şehrin güç durumda olmasına rağmen, Ağustos ayında Fahruddevle’nin Şerefüddindevle ile barış yapmaya çalışması nedeniyle ganimetten mahrum kalacak Türkmen atlılarının isyanı sonrası onlara liderlik ederek, Fahruddevle’nin barış görüşmelerine aykırı şekilde Amid surları önündeki Musul Emiri Şerefüddindevle Müslim’in ordusuna baskın düzenleyerek büyükçe ganimet elde etti. Artuk Bey'in Büyük Selçuklu Devletine hizmetten ayrılması sonrasında Fahruddevle ile birlikte Meyyâfârikīn kuşatmasına katıldı. Kuşatma devam ederken Artuk Bey'in Anadolu Selçuklu Devleti hükümdarı I. Süleyman Şahla mücadelesinde, Artuk Bey ile müttefik olan Şerefüddindevle Müslim'in yanında Antakya üzerine düzenlenen sefere katılan Çubuk Bey, 20 Haziran 1085'te Halep yakınlarında meydana gelen Kurzahil Muharebesinde Müslim’in yanından ayrılarak Süleyman Şah'ın tarafına geçmiştir.[4] Bu muharebenin akabinde yeniden Meyyâfârikīn kuşatmasına katılmış ve şehrin ele geçmesi akabinde de Ağustos 1085'te Meyyâfârikîn şahneliğine atanmıştır. Bir süre sonra da Harput civarı kendisine ikta edilerek buranın fethiyle görevlendirilmiştir.[1] Çubuk Bey 1086/87 gibi Harput’u ele geçirdikten sonra Eğin, Arapgir, Çemişgezek kaleleri ile Palu-Genç dolaylarına kadar olan bölgeleri hakimiyet altına olarak Harput merkezli beyliğinin temellerini atmıştır. İbnül'l Esir, Çubuk Bey’in Harput Kalesi'nin yakınlarındaki kalenin komutanı olan Efrenci'den (Normandiyalı Herve?) günümüzde neresi olduğu bilinmeyen kaleyi alması ve Efrenci'yi öldürterek onun eşkıyalıktan kazandığı büyük miktardaki servete sahip olmasından bahsetmiştir.[3]

1092 senesine gelindiğinde Bağdat'a giderek Melikşah tarafından Aden ve Yemen'in fethi için Sa‘düddevle Gevherâyin ile birlikte görevlendirildi. Mekke ve Medine'de Melikşah adına hutbe okutulmasının akabinde Yemen ve Aden'de Selçuklu otoritesinin sağlanmasında rol oynadı.[5] 12. yüzyıl tarihçisi İbnü'l Ezrak'ın kayıtlarında geçen, Tutuş'un daha önce Meyyâfârikīn işleriyle ilgilenmesi için görevlendirdiği ancak kendisine ihanet eden Ebû Tahir bin el-Anbarî üzerine harekete geçmesi üzerine Ebû Tahir'in 25 Kasım 1094’de şehirden kaçarak Harput'a sığındığı, o sırada Çubuk Bey'in Harput'ta olmaması nedeniyle Tutuş tarafından Çubuk Bey'in kız kardeşine Ebu Tahir'in teslim edilmemesi halinde Çubuk Bey'in idam edileceğini söylemesi hadisesinden yola çıkarak Çubuk Bey'in o sırada hayatta olduğu hatta Tutuş'un ordusunda yer aldığı düşünülmektedir. Çubuk Bey'in Tutuş'un ordusunda yer alması halinde de 26 Şubat 1095'te Rey yakınlarında Tutuş ile Berkyaruk arasında yaşanan muharebede ölmüş olabileceği değerlendirilmektedir.[1]

Çubuk ilçesinin adının kesin olmamakla birlikte Çubuk Bey’den geldiği, ilçenin eski isminin de Çubukabad olmasının da bu iddiayı desteklediği yönünde görüşler bulunmaktadır.

Kaynakça

  1. ^ a b c Öğün Bezer, Gülay (1997). "Harput'ta Bir Türkmen Beyliği Çubukoğulları". Belleten. LXI (230). Türk Tarih Kurumu. ss. 67-92. 8 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2021. 
  2. ^ Çelik, Aydın; Yıldırım, Taner (2013). "İlk İslam Fetihlerinden Beylikler Dönemine Harput-Geçmişten Geleceğe Harput Sempozyumu (Editör:Enver Çakar)" (PDF). Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi. Cilt 2. isamveri.org. s. 550. 8 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Şubat 2021. 
  3. ^ a b Yinanç, Mükrimin Halil (2013). Türkiye Tarihi Selçuklular Devri I. Cilt (Yayına Hazırlayan:Refet Yinanç). Ankara: Türk Tarih Kurumu. s. 93,101,102. ISBN 978-975-16-2533-5. 
  4. ^ Sevim, Ali (2011). Ünlü Selçuklu Komutanları Afşin, Atsız, Artuk ve Aksungur (2. Baskı). Ankara: Türk Tarih Kurumu. s. 66. ISBN 978-975-16-0248-0. 
  5. ^ Özaydın, Abdülkerim (2004). "Melikşah". TDV İslam Ansiklopedisi. Cilt 29. islamansiklopedisi.org.tr. ss. 54-57. 8 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2021. 

İlgili Araştırma Makaleleri

I. Kılıç Arslan ya da Kılıçarslan, Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın oğlu ve ikinci Anadolu Selçuklu sultanıdır.

<span class="mw-page-title-main">Suriye Selçukluları</span> 1092-1117 tarihleri arasında Suriye bölgesini yönetmiş Türk devleti

Suriye Selçukluları, 1092-1117 tarihleri arasında Suriye bölgesini yönetmiş Türk devletidir.

<span class="mw-page-title-main">Ahlatşahlar Beyliği</span> Türk beyliği

Ahlatşahlar Beyliği, Şah-i Ermen veya Sökmenliler Beyliği, 1100 ve 1207 yılları arasında Ahlat merkez olmak üzere Van, Erciş, Bargiri, Tatvan, Malazgirt, Muş ve Sason civarında hüküm sürmüş birinci dönem Türk Anadolu beyliği.

<span class="mw-page-title-main">I. Süleyman Şah</span> Anadolu Selçuklu Devletinin kurucusu ve ilk hükümdarı

Kutalmışoğlu Süleyman Şah veya kısaca Kutalmışoğlu, Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurucusudur. Selçuk Bey'in oğlu Arslan Yabgu'nun torunudur. Babası Kutalmış Bey'dir. Erhan Afyoncu'nun tespitlerine göre mezarı Halep Kapısı'ndadır. Kutalmışoğlu Süleyman Şah öldüğünde Caber Kalesi'ne defnedildiği yönündeki rivayetler doğru değildir. Zira Kutalmışoğlu öldürüldüğünde Caber Kalesi henüz Selçuklu Hanedanı tarafından ele geçirilmemişti.

<span class="mw-page-title-main">Çubukoğulları Beyliği</span> Türk beyliği

Çubukoğulları Beyliği, Selçuklu emirleri Çubuk Bey (1085-1092) ve oğlu Mehmed Bey tarafından 1085-1112 arasında Fırat Nehri'nin batısında Palu, Genç arasını, Çemişgezek, Eğin, Arapgir ve civarını fethederek kurulan Türk beyliğidir. Beyliğin merkezi Harput'tu. Çubuk Bey'in Harput Ulu Camii'nin bahçesinde heykeli bulunmaktadır. Çubukoğulları Beyliği, 1112'de Artuklu Beyliği hakimiyeti altına girdi.

<span class="mw-page-title-main">I. Melikşah</span> 3. Büyük Selçuklu Devleti Sultanı

I. Melikşah, Türk, Büyük Selçuklu İmparatorluğu hükümdarı.

<span class="mw-page-title-main">Artuklu Beyliği</span> Güneydoğu Anadoluda hüküm sürmüş bir Türk beyliği (1102–1409)

Artuklu Beyliği ya da diğer adıyla Artuklular, Harput, Mardin ve Hasankeyf bölgelerinde 1102-1409 yılları arasında hüküm sürmüş bir Oğuz Türkmen beyliğidir.

<span class="mw-page-title-main">Berkyaruk</span> Büyük Selçuklu Devleti sultanı

Berkyaruk (Temmuz 1081 - 22 Aralık 1104), Büyük Selçuklu hükümdarı I. Melikşah'ın oğlu ve 1092-1104 yılları arasında Büyük Selçuklu Devleti'nin hükümdarıdır.

Kürboğa ; Büyük Selçuklu Devleti'nin Musul atabeyi ve deneyimli bir kumandandı. Bazı kaynaklarda "Kerboğa", "Kurboğa", "Gürboğa" olarak da anılmaktadır.

I. Tutuş veya Tacüddevle Ebu Said Tutuş Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Alp Arslan'ın oğlu ve birinci Suriye Selçuklu Devleti hükümdarı.

<span class="mw-page-title-main">Saltuklu Beyliği</span> Anadolu Türk Beyliği

Saltuklu Beyliği, Malazgirt Savaşı'ndan sonra Büyük Selçuklu Devleti komutanlarından, Ebü’l-Kāsım İzzeddin Saltuk Bey'in 1071 yılında kurduğu, merkezi Erzurum olan Anadolu Türk Beyliği'dir.

Artuk Bey, Artuklu Beyliği'nin kurucusu olan Türk komutandır.

<span class="mw-page-title-main">İlgazi Bey</span>

İlgazi Bey veya tam ismiyle Necmeddin İlgazi bin Artuk, Türk asker ve yönetici.

Aksungur El-Hacib, tam adıyla Kasım ad-Davla Ebu Said Aksunkur el-Hacib, Aq Sunqur al-Hajib ya da Aksungur el-Hacip, Büyük Selçuklu Devleti altında, Sultan Melikşah saltanat dönemi'nde, 1086 - 1094 arasında, Selçuklu Halep Emirliği yapan yönetici.

Ayn Seylem Muharebesi, Selçuklu sultanı I. Melikşah'ı kardeşi ve Suriye Selçuklu hükümdarı I. Tutuş ile Anadolu Selçuklu hükümdarı I. Süleyman Şah'ın güçleri arasında Haziran 1086'da Halep şehri yakınlarında meydana gelen bir muharebedir.

Dilmaçoğlu Mehmed Bey, Dilmaçoğulları Beyliği'nin kurucusu olan Türk komutan.

Eğil Beyliği veya Eğil Emirliği, Emir Mansur'un neslinden Pir Bedir tarafından, Mirdasi aşireti ile Diyarbakır yöresinde Zazalar ve bazı Kürt aşiretlerinin yardımıyla 1049 yılında kurulan ve günümüz Eğil ve çevresinde hüküm süren beyliktir.

Afşin Bey ya da Emir Afşin, 11. yüzyılın tanınmış Selçuklu beylerindendir. Horasanlı Türkmen bir aileden geldiği bilinir. Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesi, adını Afşin Bey'den almaktadır.

Meyyâfârikîn Kuşatması (1085), Sultan Melikşah tarafından Diyarbakıra gönderilen ünlü Türkmen beylerinin lideri Fahruddevle, Meyyâfârikîn önlerine gelerek çevresindeki bütün ağaçların kesilmesini emrettiği şehri kuşatma altına almıştı. ülkesini kurtarabilmek için Sultan’ın huzuruna çıkmak amacıyla bölgeden ayrılmış bulunup İsfahan’a ulaşmış olan Mervânî Emiri ülkenin önemli beylerini araya sokarak Sultan’dan af dilemiş. Amid ve Meyyafarikinin kendisinde kalmasını isteyip diğer Türm topraklarını paylaşma teklifinde bulundu. Ancak Sultan Melikşah bu teklifi kabul etmedi. Kuşatmanın uzaması üzerine Sultan, Kuhbârî isimli bir kumandanın liderliğinde bölgeye yeni takviye birlikler göndermiş, şehir yoğun bir ok saldırına maruz bırakılarak kuşatmanın daha da şiddetlendirilmesi yönünde adımlar atılmıştı.

<span class="mw-page-title-main">Müslim bin Kureyş</span> Ukayli emiri

Ebü’l-Mekârim Şerefüddevle Müslim b. Kureyş b. Bedrân el-Ukaylî, Musul ve Halep'in Ukaylid emiriydi. Haziran 1085'te öldü.