İçeriğe atla

Çöl gezegeni

Bir çöl gezegeninin mevcut tek örneği olan Mars, Mars Orbiter Mission uzay sondası tarafından standart bir Bayer filtresiyle elde edilen bu görüntüde gerçek rengiyle görülüyor

Çöl gezegeni (ayrıca kuru gezegen, kurak gezegen veya kumul gezegen olarak da bilinir), yüzey tutarlılığı açısından Dünya'nın sıcak çöllerine benzeyen bir karasal gezegen türüdür. Mars, muhtemelen bir çöl gezegeninin tek mevcut örneğidir.[1]

Tarihçe

2011 yılında, sadece yaşamı destekleyen çöl gezegenlerinin mümkün olabileceği değil, aynı zamanda Dünya benzeri gezegenlere kıyasla daha yaygın olabileceğini öne süren bir çalışma yapıldı.[2] Bu çalışmadaki bir modellemeyle, çöl gezegenlerinin okyanus gezegenlerinden çok daha büyük bir yaşanabilir bölgeye sahip olabileceği bulundu.[2] Aynı çalışmada Venüs'ün bir zamanlar 1 milyar yıl kadar yakın bir süre önce yaşanabilir bir çöl gezegeni olabileceği tahmininde de bulunuldu.[2] Ayrıca, Güneş'in artan parlaklığı nedeniyle Dünya'nın bir milyar yıl içinde bir çöl gezegeni haline geleceği de öngörülmektedir.[2]

2013 yılında yapılan başka bir çalışma, kaçak sera etkisi olmayan sıcak çöl gezegenlerinin Güneş benzeri yıldızların etrafında 0,5 AU mesafede var olabileceği sonucuna vardı. Bu çalışmada, atmosferdeki karbondioksiti temizlemek için en az %1 nem oranının gerektiği, ancak çok fazla suyun sera gazı gibi davranabileceği sonucuna varıldı. Daha yüksek atmosferik basınçlar, suyun sıvı halde kalabileceği aralığı artırır.[3]

Bilimkurgu

Bu kavram, 1956 yapımı Meçhul Dünya (Forbidden Planet) filmi ve Frank Herbert'in 1965 tarihli Dune romanı gibi[4][5][6] erken bir tarihte ortaya çıkan bilimkurguda ortak bir kurmaca haline geldi.[7] Dune evrenindeki çöl gezegeni Arrakis (aynı zamanda Dune olarak da bilinir), Orta Doğu'dan (özellikle Arap Yarımadası ve Basra Körfezi'nden) ve Meksika'dan ilham almıştır.[8] Bununla birlikte Dune; Tatooine, Geonosis ve Jakku gezegenleri de dahil olmak üzere Yıldız Savaşları (Star Wars) serisinde belirgin bir şekilde görünen çöl gezegenlerinin ilham kaynağı oldu.[9]

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ "Mars". NASA Solar System Exploration. 7 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2023. 
  2. ^ a b c d Choi, Charles Q. (2 Eylül 2011). "Alien Life More Likely on Dune Planets". Astrobiology Magazine. Archived from the original on 14 Temmuz 2014. Erişim tarihi: 12 Haziran 2014. 
  3. ^ Andras Zsom; Sara Seager; Julien de Wit; Vlada Stamenkovic (4 Eylül 2013). "Towards the Minimum Inner Edge Distance of the Habitable Zone". The Astrophysical Journal. 778 (2): 109. arXiv:1304.3714 $2. Bibcode:2013ApJ...778..109Z. doi:10.1088/0004-637X/778/2/109. 
  4. ^ Wright, Les. "Forbidden Planet (1956)". Culturevulture.net (Internet Archive). 7 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2006. 
  5. ^ Hladik, Tamara I. "Classic Sci-Fi Reviews: Dune". SciFi.com. 20 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2008. 
  6. ^ Michaud, Jon (12 Temmuz 2013). "Dune Endures". The New Yorker. 15 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2013. 
  7. ^ Touponce, William F. (1988). "Intellectual Background". Frank Herbert. Boston: Twayne Publishers imprint, G. K. Hall & Co. s. 119. ISBN 978-0-8057-7514-3. 
  8. ^ Lynch, Tom; Glotfelty, Cheryll; Armbruster, Karla (2012). The Bioregional Imagination: Literature, Ecology, and Place. University of Georgia Press. s. 230. ISBN 9780820343679. 8 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2023. 
  9. ^ "Star Wars is Dune". D. A. Houdek. 5 Mayıs 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2006. 

İlgili Araştırma Makaleleri

<span class="mw-page-title-main">Astrobiyoloji</span> Dünyadaki ve uzaydaki yaşamın incelenmesi ile ilgilenen dirim bilimi dalı

Astrobiyoloji ya da eksobiyoloji, disiplinlerarası bir bilim olup, özellikle evrende yaşamın ortaya çıkmasını ve evrimini sağlayan jeokimyasal ve biyokimyasal etken ve süreçleri konu alır; bir başka deyişle, evrende biyolojik kökenin, evrimin, dağılımın ve canlıların geleceğinin incelenmesidir.

Dune, Frank Herbert'in (1920-1986) Hugo ve Nebula ödüllerini almasını sağlayan ve tüm dünyada on beş milyondan fazla kopyası satılan 6 kitaptan oluşan bilimkurgu roman serisi;

<i>Dune</i> (roman) Amerikalı yazar Frank Herbert tarafından yazılan 1965 çıkışlı bilimkurgu romanı

Dune, Amerikalı yazar Frank Herbert tarafından Analog dergisinde iki ayrı bölüm olarak yayımlanan 1965 çıkışlı bilimkurgu romanıdır. 1966'da Roger Zelazny'nin Bu Ölümsüz kitabıyla beraber En İyi Roman Hugo Ödülü'ne lâyık görüldü ve En İyi Roman Nebula Ödülü'nü kazandı. Dune serisinin ilk kitabıdır. 2003 yılında dünyanın en çok satan bilimkurgu romanı olarak gösterildi.

<span class="mw-page-title-main">Okyanus</span> büyük miktarda tuzlu su

Okyanus, bir gezegenin hidrosferinin çoğunu oluşturan bir su kütlesidir. Dünya üzerinde bir okyanus, Dünya Okyanusunun ana geleneksel bölümlerinden biridir. Bunlar, bölgeye göre azalan sırada, Pasifik, Atlantik, Hint, Güney (Antarktika) ve Kuzey Kutbu Okyanuslarıdır. Spesifikasyon olmadan kullanılan "okyanus" veya "deniz" ifadeleri, Dünya yüzeyinin çoğunu kapsayan birbirine bağlı tuzlu su kütlesini ifade eder. Genel bir terim olarak, "okyanus" çoğunlukla Amerikan İngilizcesinde "deniz" ile değiştirilebilir; ancak İngiliz İngilizcesinde değil. Açıkça söylemek gerekirse, deniz kısmen veya tamamen karayla çevrili bir su kütlesidir.

<i>Dune: Çöl Gezegeni</i> (film, 1984)

Dune 1965 Frank Herbert'ün romanından, 1984 yılında sinemaya uyarlanan, yönetmenliğini David Lynch ve başrollerini Kyle MacLachlan, Sting, Jose Ferrer, Virginia Madsen, Linda Hunt, Patrick Stewart, Max von Sydow, Sean Young ve Jürgen Prochnow'nun paylaştığı bir bilimkurgu filmidir.

<span class="mw-page-title-main">Dünyalaştırma</span> bir gezegeni veya uydusunu yaşanabilir hale getirme işlemi

Terraforming, dünyalaştırma ya da yeryüzü şekillendirme, bir gezegenin ya da uydusunun koşullarını Dünya'ya benzetme, yani insanların yaşayabilmesi için uygun hâle getirme sürecidir.

<span class="mw-page-title-main">Ötegezegen</span> Güneş Sistemi dışındaki gezegenler.

Ötegezegen veya Güneş dışı gezegen, Güneş'in baskın kütleçekim etkisinin dışında başka bir yıldızın veya kahverengi cücenin kütleçekim etkisi içinde olan gezegensel bir gök cismidir. Bir ötegezegenin ilk muhtemel kanıtı 1917 yılında kaydedilmiş, fakat o zamanlar bu şekilde kabul edilmemişti. Tespitin ilk teyidi 1992 yılında gerçekleşmiştir. 1988'de tespit edilen farklı bir gezegen ise 2003 yılında doğrulandı. 20 Ağustos 2024 itibarıyla, 4.963 gezegen sisteminde varlığı doğrulanmış 7.255 ötegezegen bulunmaktadır ve bu gezegen sistemlerinden 1.015 kadarı birden fazla gezegene sahiptir. James Webb Uzay Teleskobu'nun (JWST) daha fazla ötegezegen keşfetmesi ve bunların bileşimleri, çevresel koşulları ve yaşam potansiyelleri gibi özellikleri hakkında daha fazla fikir vermesi beklenmektedir.

Gezegen bilimi, gezegenlerin, gök cisimlerinin ve gezegen sistemlerinin ve bunların oluşum süreçlerinin bilimsel olarak incelenmesidir.

<span class="mw-page-title-main">Dev Dünya</span>

Dev Dünya veya süper Dünya, astronomide Dünya'dan daha fazla kütleye sahip, fakat Güneş Sistemi'nin buz devleri olan Uranüs ve Neptün'den çok daha az kütleye sahip olan bir tür ötegezegendir. Bu terim yalnızca gezegenin kütlesine işaret eder ve yüzey koşulları ya da yaşanabilirlik konusunda bir şey ima etmez. Kütle ölçeğinin üst ucundaki gezegenler için alternatif olarak "gaz cüceleri" terimi daha doğru olsa da, yaygın olarak "mini-Neptün" terimi kullanılır.

<span class="mw-page-title-main">Mars'ı Dünyalaştırma</span> Mars gezegenini yaşanabilir hale getirme işlemi

Mars'ı Dünyalaştırma, Mars iklimi üzerindeki varsayımsal süreçtir. Mars iklimindeki bilinen ve yüzeysel özellikleri kısıtlayarak insan kolonileşmesi için çok daha güvenli ve daha sürdürülebilir olacaktır.

<span class="mw-page-title-main">Yaşanabilir bölge</span> bir gezegenin, yıldızına olan uzaklığının, gezegenin yüzeyinde sıvı su bulundurabilmesine olanak tanıdığı alan

Yaşanabilir bölge, astronomi ve astrobiyolojide, bir gezegenin, yıldızına olan uzaklığının, gezegenin yüzeyinde sıvı su bulundurabilmesine olanak tanıdığı alandır. Yaşanabilir bölgenin sınırları, Dünya'nın biyosferi, Güneş Sistemi'ndeki yeri ve Güneş'ten aldığı ışınımsal enerjin gibi miktarını bildiğimiz nicelikler kullanılarak bulunur. Gezegenin yüzeyinde sıvı su bulunması hayat için çok büyük bir önem teşkil eder. Bu nedenle yaşamsal bölgede bulunan doğal özelliklerin ve objelerin Dünya benzeri akıllı yaşam formlarının yerlerinin belirlenmesinde çok önemli bir yol oynadığına inanılır.

<span class="mw-page-title-main">Nadir Dünya hipotezi</span>

Nadir Dünya hipotezi, gezegen bilimi, astronomi ve astrobiyolojide, hayatın kaynağının ve dünyadaki gibi üremenin, çok çekirdekli organizmaların evriminin biyolojik bir kompleksliğe ulaşmasında, astrofiziksel ve jeolojik durumların ve olayların umulmadık bir birleşimi ile mümkün olabileceğini söyler. Aynı hipotez, dünya dışı akıllı yaşam formlarının varlığının da oldukça az olması gerektiğini ileri sürer. "Nadir Dünya" teriminin özü, Nadir Dünya: Evrende Karmaşık Yaşam Neden Yaygın Değil? (2000) isimli, Peter Ward tarafından yazılan kitaba ve bir astronot ve astrobiyolog olan Donal E. Brownlee'nin yazılarına dayanır.

<span class="mw-page-title-main">Okyanus gezegeni</span>

Okyanus gezegeni, okyanus dünyası, su dünyası, su gezegeni ya da pantalasik gezegen, yüzeyinde ya da alt yüzeyinde önemli miktarda su içeren bir astronomik nesne türüdür. 'Okyanus Dünyası' terimi bazen lav veya amonyak gibi farklı bir sıvıdan oluşan bir okyanusu olan astronomik cisimler için de kullanılır.

Dünya dışı sıvı su, doğal haliyle Dünya dışında meydana gelen sıvı haldeki sudur. Geniş ilgi gören bir konudur, çünkü bildiğimiz gibi su yaşamın temel ön koşullarından biri olarak kabul edilir ve bu nedenle dünya dışı yaşam için gerekli olduğu düşünülür.

<span class="mw-page-title-main">Hiyanus gezegeni</span> hidrojen zengini atmosfere sahip su kaplı gezegen

Hiyanus gezegeni, hidrojen bakımından zengin bir atmosfer altında sıvı su okyanusuna sahip özel bir ötegezegen türüdür.

<span class="mw-page-title-main">Dünya'daki suyun kökeni</span> Dünya üzerindeki suyun olası kaynaklarına ilişkin hipotezler

Dünya'daki suyun kökeni, gezegen bilimi, astronomi ve astrobiyoloji alanlarındaki araştırmaların konusudur. Dünya, yüzeyinde sıvı su okyanuslarına sahip olduğu bilinen tek gezegen olması bakımından Güneş Sistemi'ndeki kayalık gezegenler arasında benzersizdir. Bilindiği kadarıyla yaşam için gerekli olan sıvı su, Dünya'nın yüzeyinde varlığını korumaktadır çünkü Dünya, Güneş'ten suyunu buharlaşmayla kaybetmeyecek kadar uzakta ve tüm suyun donmasına sebep olmayacak kadar yakında bulunan yaşanabilir bölgede bulunur.

<span class="mw-page-title-main">Arrakis</span>

Arrakis, Rakis ya da bilinen adıyla Dune, Frank Herbert'in Dune roman serisinde yer alan kurgusal bir çöl gezegenidir. Herbert'in serideki ilk romanı, 1965 yapımı Dune, tüm zamanların en büyük bilimkurgu romanlarından biri olarak kabul edilir ve tarihin en çok satan bilimkurgu romanı olarak anılır.

<span class="mw-page-title-main">Dünya benzeri</span>

Dünya analoğu, Dünya ikizi veya ikinci Dünya olarak da adlandırılan Dünya benzeri, Dünya'da bulunanlara benzer çevresel koşullara sahip bir gezegen veya öte uydudur. Dünya benzeri gezegen terimi de kullanılır, ancak bu terim herhangi bir karasal gezegeni ifade edebilir.

<span class="mw-page-title-main">Vladimir Harkonnen</span>

Baron Vladimir Harkonnen, Frank Herbert tarafından oluşturulan Dune serisindeki kurgusal bir karakterdir. Esas olarak 1965 tarihli Dune romanında yer almaktadır ve aynı zamanda Herbert'in oğlu Brian ve Kevin J. Anderson'ın yazdığı Prelude to Dune ön bölüm üçlemesinde (1999–2001) öne çıkan karakteridir. Vladimir Harkonnen, Hunters of Dune (2006) ve Sandworms of Dune (2007) adlı orijinal seriyi tamamlayan Herbert/Anderson devam seriside bir gulam olarak geri getirilmektedir.

<span class="mw-page-title-main">Gurney Halleck</span>

Gurney Halleck, Dune evreninde Frank Herbert tarafından oluşturulan kurgusal bir karakterdir. Herbert Dune (1965) ve Dune Çocukları'nda (1976) Atreides Hanesi'nin Savaş Ustası olarak Paul Atreides'in akıl hocası, arkadaşı ve danışmanı olan önemli bir karakterdir. Ayrıca Brian Herbert ve Kevin J. Anderson'ın bazı önbölüm ve devam romanlarında da yer almaktadır.